Chapter 10 · 42 verses

The Yoga of Divine Glories (Vibhuti Yoga) विभूतियोग

Whatever is excellent, radiant or beautiful in the world is a spark of the Lord's splendour. Krishna names his chief manifestations.

This English meaning is newly written by Bhajan Dhun and is still being reviewed by scholars.

1. 10.1

   श्री भगवानुवाच

   भूय एव महाबाहो श्रृणु मे परमं वचः ।
   यत्तेऽहं प्रीयमाणाय वक्ष्यामि हितकाम्यया ॥१०.१॥

   The Lord said: Listen again, O mighty-armed, to my supreme word. Because you delight in me, I will speak it for your good.

2. 10.2

   न मे विदुः सुरगणाः प्रभवं न महर्षयः ।
   अहमादिर्हि देवानां महर्षीणां च सर्वशः ॥१०.२॥

   Neither the hosts of gods nor the great sages know my origin, for I am in every way the source of the gods and the great sages.

3. 10.3

   यो मामजमनादिं च वेत्ति लोकमहेश्वरम् ।
   असम्मूढः स मर्त्येषु सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥१०.३॥

   One who knows me as unborn, without beginning and the great Lord of the worlds, is undeluded among mortals and freed from all sins.

4. 10.4

   बुद्धिर्ज्ञानमसंमोहः क्षमा सत्यं दमः शमः ।
   सुखं दुःखं भवोऽभावो भयं चाभयमेव च ॥१०.४॥

   Intelligence, knowledge, freedom from delusion, forgiveness, truthfulness, self-control and calm, pleasure and pain, birth and death, fear and fearlessness,

5. 10.5

   अहिंसा समता तुष्टिस्तपो दानं यशोऽयशः ।
   भवन्ति भावा भूतानां मत्त एव पृथग्विधाः ॥१०.५॥

   non-violence, equanimity, contentment, austerity, charity, fame and infamy — these varied states of beings arise from me alone.

6. 10.6

   महर्षयः सप्त पूर्वे चत्वारो मनवस्तथा ।
   मद्भावा मानसा जाता येषां लोक इमाः प्रजाः ॥१०.६॥

   The seven great sages, the four before them, and the Manus were born of my mind and share my nature; from them came all the creatures of the world.

7. 10.7

   एतां विभूतिं योगं च मम यो वेत्ति तत्त्वतः ।
   सोऽविकम्पेन योगेन युज्यते नात्र संशयः ॥१०.७॥

   One who truly knows this glory and power of mine is united with me in unwavering yoga; of this there is no doubt.

8. 10.8

   अहं सर्वस्य प्रभवो मत्तः सर्वं प्रवर्तते ।
   इति मत्वा भजन्ते मां बुधा भावसमन्विताः ॥१०.८॥

   I am the source of all; everything proceeds from me. Knowing this, the wise worship me with deep feeling.

9. 10.9

   मच्चित्ता मद्गतप्राणा बोधयन्तः परस्परम् ।
   कथयन्तश्च मां नित्यं तुष्यन्ति च रमन्ति च ॥१०.९॥

   With their minds on me and their lives given to me, enlightening one another and always speaking of me, they are content and full of joy.

10. 10.10

    तेषां सततयुक्तानां भजतां प्रीतिपूर्वकम् ।
    ददामि बुद्धियोगं तं येन मामुपयान्ति ते ॥१०.१०॥

    To those who are ever devoted and worship me with love, I give the understanding by which they come to me.

11. 10.11

    तेषामेवानुकम्पार्थमहमज्ञानजं तमः ।
    नाशयाम्यात्मभावस्थो ज्ञानदीपेन भास्वता ॥१०.११॥

    Out of compassion for them, dwelling in their hearts, I destroy the darkness born of ignorance with the shining lamp of knowledge.

12. 10.12

    अर्जुन उवाच

    परं ब्रह्म परं धाम पवित्रं परमं भवान् ।
    पुरुषं शाश्वतं दिव्यमादिदेवमजं विभुम् ॥१०.१२॥

    Arjuna said: You are the supreme Brahman, the supreme abode, the supreme purifier — the eternal, divine Person, the first of the gods, unborn and all-pervading.

13. 10.13

    आहुस्त्वामृषयः सर्वे देवर्षिर्नारदस्तथा ।
    असितो देवलो व्यासः स्वयं चैव ब्रवीषि मे ॥१०.१३॥

    All the sages say this of you, as do the divine sage Narada, Asita, Devala and Vyasa — and now you yourself tell me so.

14. 10.14

    सर्वमेतदृतं मन्ये यन्मां वदसि केशव ।
    न हि ते भगवन् व्यक्तिं विदुर्देवा न दानवाः ॥१०.१४॥

    O Keshava, I accept as true all that you tell me. Truly, O Lord, neither the gods nor the demons know your real nature.

15. 10.15

    स्वयमेवात्मनाऽत्मानं वेत्थ त्वं पुरुषोत्तम ।
    भूतभावन भूतेश देवदेव जगत्पते ॥१०.१५॥

    You alone know yourself by yourself, O Supreme Person — source of beings, Lord of beings, God of gods, Lord of the universe.

16. 10.16

    वक्तुमर्हस्यशेषेण दिव्या ह्यात्मविभूतयः ।
    याभिर्विभूतिभिर्लोकानिमांस्त्वं व्याप्य तिष्ठसि ॥१०.१६॥

    Please describe in full your divine glories, by which you pervade all these worlds and abide in them.

17. 10.17

    कथं विद्यामहं योगिंस्त्वां सदा परिचिन्तयन् ।
    केषु केषु च भावेषु चिन्त्योऽसि भगवन्मया ॥१०.१७॥

    O master of yoga, how shall I know you through constant meditation? In what forms, O Lord, should I contemplate you?

18. 10.18

    विस्तरेणात्मनो योगं विभूतिं च जनार्दन ।
    भूयः कथय तृप्तिर्हि श्रृण्वतो नास्ति मेऽमृतम् ॥१०.१८॥

    O Janardana, tell me again in detail of your power and glory, for I am never satisfied hearing your nectar-like words.

19. 10.19

    श्री भगवानुवाच

    हन्त ते कथयिष्यामि दिव्या ह्यात्मविभूतयः ।
    प्राधान्यतः कुरुश्रेष्ठ नास्त्यन्तो विस्तरस्य मे ॥१०.१९॥

    The Lord said: Very well, O best of the Kurus, I will tell you of my divine glories — only the chief ones, for there is no end to my expanse.

20. 10.20

    अहमात्मा गुडाकेश सर्वभूताशयस्थितः ।
    अहमादिश्च मध्यं च भूतानामन्त एव च ॥१०.२०॥

    O Gudakesha, I am the Self seated in the hearts of all beings. I am the beginning, the middle and the end of all beings.

21. 10.21

    आदित्यानामहं विष्णुर्ज्योतिषां रविरंशुमान् ।
    मरीचिर्मरुतामस्मि नक्षत्राणामहं शशी ॥१०.२१॥

    Among the sons of Aditi I am Vishnu; among lights, the radiant sun; among the Maruts I am Marichi; and among the stars, the moon.

22. 10.22

    वेदानां सामवेदोऽस्मि देवानामस्मि वासवः ।
    इन्द्रियाणां मनश्चास्मि भूतानामस्मि चेतना ॥१०.२२॥

    Among the Vedas I am the Sama Veda; among the gods, Indra; among the senses, the mind; and in living beings I am consciousness.

23. 10.23

    रुद्राणां शङ्करश्चास्मि वित्तेशो यक्षरक्षसाम् ।
    वसूनां पावकश्चास्मि मेरुः शिखरिणामहम् ॥१०.२३॥

    Among the Rudras I am Shankara; among yakshas and rakshasas, Kubera, lord of wealth; among the Vasus, Agni; and among mountains, Meru.

24. 10.24

    पुरोधसां च मुख्यं मां विद्धि पार्थ बृहस्पतिम् ।
    सेनानीनामहं स्कन्दः सरसामस्मि सागरः ॥१०.२४॥

    O Partha, know me as Brihaspati, chief of priests. Among generals I am Skanda; among bodies of water, the ocean.

25. 10.25

    महर्षीणां भृगुरहं गिरामस्म्येकमक्षरम् ।
    यज्ञानां जपयज्ञोऽस्मि स्थावराणां हिमालयः ॥१०.२५॥

    Among the great sages I am Bhrigu; among words, the single syllable Om; among sacrifices, the sacrifice of japa; and among immovable things, the Himalaya.

26. 10.26

    अश्वत्थः सर्ववृक्षाणां देवर्षीणां च नारदः ।
    गन्धर्वाणां चित्ररथः सिद्धानां कपिलो मुनिः ॥१०.२६॥

    Among trees I am the sacred peepal; among divine sages, Narada; among the gandharvas, Chitraratha; and among the perfected, the sage Kapila.

27. 10.27

    उच्चैःश्रवसमश्वानां विद्धि माममृतोद्भवम् ।
    ऐरावतं गजेन्द्राणां नराणां च नराधिपम् ॥१०.२७॥

    Among horses know me as Uchchaihshravas, born of the nectar; among lordly elephants, Airavata; and among men, the king.

28. 10.28

    आयुधानामहं वज्रं धेनूनामस्मि कामधुक् ।
    प्रजनश्चास्मि कन्दर्पः सर्पाणामस्मि वासुकिः ॥१०.२८॥

    Among weapons I am the thunderbolt; among cows, the wish-fulfilling Kamadhenu; among progenitors, Kandarpa, the god of love; and among serpents, Vasuki.

29. 10.29

    अनन्तश्चास्मि नागानां वरुणो यादसामहम् ।
    पितृणामर्यमा चास्मि यमः संयमतामहम् ॥१०.२९॥

    Among the nagas I am Ananta; among water-beings, Varuna; among the ancestors, Aryama; and among those who uphold discipline, Yama.

30. 10.30

    प्रह्लादश्चास्मि दैत्यानां कालः कलयतामहम् ।
    मृगाणां च मृगेन्द्रोऽहं वैनतेयश्च पक्षिणाम् ॥१०.३०॥

    Among the daityas I am Prahlada; among those who measure, time; among beasts, the lion; and among birds, Garuda.

31. 10.31

    पवनः पवतामस्मि रामः शस्त्रभृतामहम् ।
    झषाणां मकरश्चास्मि स्रोतसामस्मि जाह्नवी ॥१०.३१॥

    Among purifiers I am the wind; among wielders of weapons, Rama; among sea creatures, the makara; and among rivers, the Ganga.

32. 10.32

    सर्गाणामादिरन्तश्च मध्यं चैवाहमर्जुन ।
    अध्यात्मविद्या विद्यानां वादः प्रवदतामहम् ॥१०.३२॥

    Of all creations I am the beginning, the middle and the end, O Arjuna. Of sciences I am the science of the Self; in debate I am the reasoning that seeks truth.

33. 10.33

    अक्षराणामकारोऽस्मि द्वन्द्वः सामासिकस्य च ।
    अहमेवाक्षयः कालो धाताऽहं विश्वतोमुखः ॥१०.३३॥

    Among letters I am the letter "A"; among compounds, the dual compound. I alone am endless time, and I am the sustainer whose face is everywhere.

34. 10.34

    मृत्युः सर्वहरश्चाहमुद्भवश्च भविष्यताम् ।
    कीर्तिः श्रीर्वाक्च नारीणां स्मृतिर्मेधा धृतिः क्षमा ॥१०.३४॥

    I am all-devouring death and the origin of all that is yet to be. Among feminine qualities I am fame, prosperity, speech, memory, intelligence, steadfastness and forgiveness.

35. 10.35

    बृहत्साम तथा साम्नां गायत्री छन्दसामहम् ।
    मासानां मार्गशीर्षोऽहमृतूनां कुसुमाकरः ॥१०.३५॥

    Among Sama hymns I am the Brihat Sama; among metres, the Gayatri; among months, Margashirsha; and among seasons, flower-bearing spring.

36. 10.36

    द्यूतं छलयतामस्मि तेजस्तेजस्विनामहम् ।
    जयोऽस्मि व्यवसायोऽस्मि सत्त्वं सत्त्ववतामहम् ॥१०.३६॥

    Of the deceitful I am gambling; I am the splendour of the splendid. I am victory, I am resolve, I am the goodness of the good.

37. 10.37

    वृष्णीनां वासुदेवोऽस्मि पाण्डवानां धनंजयः ।
    मुनीनामप्यहं व्यासः कवीनामुशना कविः ॥१०.३७॥

    Among the Vrishnis I am Vasudeva; among the Pandavas, Dhananjaya (Arjuna); among sages, Vyasa; and among seers, the poet Ushana.

38. 10.38

    दण्डो दमयतामस्मि नीतिरस्मि जिगीषताम् ।
    मौनं चैवास्मि गुह्यानां ज्ञानं ज्ञानवतामहम् ॥१०.३८॥

    Of those who restrain I am the rod of discipline; of those who seek victory, wise policy; of secrets, silence; and of the wise, wisdom.

39. 10.39

    यच्चापि सर्वभूतानां बीजं तदहमर्जुन ।
    न तदस्ति विना यत्स्यान्मया भूतं चराचरम् ॥१०.३९॥

    And whatever is the seed of all beings, that too am I, O Arjuna. There is nothing, moving or unmoving, that can exist without me.

40. 10.40

    नान्तोऽस्ति मम दिव्यानां विभूतीनां परंतप ।
    एष तूद्देशतः प्रोक्तो विभूतेर्विस्तरो मया ॥१०.४०॥

    There is no end to my divine glories, O scorcher of foes. What I have told you is only a brief indication of their extent.

41. 10.41

    यद्यद्विभूतिमत्सत्त्वं श्रीमदूर्जितमेव वा ।
    तत्तदेवावगच्छ त्वं मम तेजोंऽशसंभवम् ॥१०.४१॥

    Whatever being is glorious, prosperous or powerful, know that it has sprung from a spark of my splendour.

42. 10.42

    अथवा बहुनैतेन किं ज्ञातेन तवार्जुन ।
    विष्टभ्याहमिदं कृत्स्नमेकांशेन स्थितो जगत् ॥१०.४२॥

    But what need is there, Arjuna, for all this detailed knowledge? I stand, supporting this entire universe with a single fragment of myself.