Adhyay 9 · 34 shlok

Raj Vidya Raj Guhya Yog राजविद्याराजगुह्ययोग

Ye sabse gupt aur saral gyan hai. Bhagwan kehte hain ki prem se arpit ek patta, phool, phal ya jal bhi woh sweekar karte hain, aur unka bhakt kabhi nasht nahi hota.

Ye Hinglish bhavarth Bhajan Dhun ne naya likha hai aur vidwanon dwara iski samiksha abhi jaari hai.

1. 9.1

   श्री भगवानुवाच

   इदं तु ते गुह्यतमं प्रवक्ष्याम्यनसूयवे ।
   ज्ञानं विज्ञानसहितं यज्ज्ञात्वा मोक्ष्यसेऽशुभात् ॥९.१॥

   Shri Bhagwan bole — tum dosh-drishti nahi rakhte, isliye main tumhe ye sabse gupt gyan anubhav sahit bataoonga, jise jaankar tum ashubh (sansaar ke bandhan) se mukt ho jaoge.

2. 9.2

   राजविद्या राजगुह्यं पवित्रमिदमुत्तमम् ।
   प्रत्यक्षावगमं धर्म्यं सुसुखं कर्तुमव्ययम् ॥९.२॥

   Ye sab vidyaon ka raja, sab rahasyon ka raja, bahut pavitra aur uttam hai. Iska anubhav pratyaksh hota hai, ye dharm ke anukool hai, karne mein bahut saral hai aur avinashi hai.

3. 9.3

   अश्रद्दधानाः पुरुषा धर्मस्यास्य परन्तप ।
   अप्राप्य मां निवर्तन्ते मृत्युसंसारवर्त्मनि ॥९.३॥

   He Parantap! Is dharm mein shraddha na rakhne wale log mujhe na paakar mrityu-roopi sansaar ke maarg mein laut-te rehte hain.

4. 9.4

   मया ततमिदं सर्वं जगदव्यक्तमूर्तिना ।
   मत्स्थानि सर्वभूतानि न चाहं तेष्ववस्थितः ॥९.४॥

   Mere avyakt (nirakar) roop se ye saara jagat vyapt hai. Sab prani mujhmein sthit hain, par main unmein (seemit hokar) sthit nahi hoon.

5. 9.5

   न च मत्स्थानि भूतानि पश्य मे योगमैश्वरम् ।
   भूतभृन्न च भूतस्थो ममात्मा भूतभावनः ॥९.५॥

   Aur phir bhi prani mujhmein sthit nahi hain — meri is ishwariya yog-shakti ko dekho! Main praniyon ko dhaaran aur utpann karta hoon, phir bhi mera swaroop unmein bandha nahi hai.

6. 9.6

   यथाऽऽकाशस्थितो नित्यं वायुः सर्वत्रगो महान् ।
   तथा सर्वाणि भूतानि मत्स्थानीत्युपधारय ॥९.६॥

   Jaise har jagah chalne wali vishal hawa sada aakash mein hi sthit rehti hai, waise hi sab prani mujhmein sthit hain — aisa samjho.

7. 9.7

   सर्वभूतानि कौन्तेय प्रकृतिं यान्ति मामिकाम् ।
   कल्पक्षये पुनस्तानि कल्पादौ विसृजाम्यहम् ॥९.७॥

   He Kaunteya! Kalp ke ant mein sab prani meri prakriti mein vileen ho jaate hain, aur kalp ki shuruaat mein main unhe phir se rachta hoon.

8. 9.8

   प्रकृतिं स्वामवष्टभ्य विसृजामि पुनः पुनः ।
   भूतग्राममिमं कृत्स्नमवशं प्रकृतेर्वशात् ॥९.८॥

   Apni prakriti ko vash mein rakhkar main prakriti ke adheen is poore prani-samooh ko baar-baar rachta hoon.

9. 9.9

   न च मां तानि कर्माणि निबध्नन्ति धनञ्जय ।
   उदासीनवदासीनमसक्तं तेषु कर्मसु ॥९.९॥

   He Dhananjay! Woh karm mujhe nahi baandhte, kyonki main un karmon mein aasakti ke bina, ek udaseen (tatasth) ki tarah sthit rehta hoon.

10. 9.10

    मयाऽध्यक्षेण प्रकृतिः सूयते सचराचरम् ।
    हेतुनाऽनेन कौन्तेय जगद्विपरिवर्तते ॥९.१०॥

    He Kaunteya! Meri dekh-rekh mein prakriti char-achar sahit is jagat ko utpann karti hai, aur isi kaaran ye sansaar chakra ki tarah ghoomta rehta hai.

11. 9.11

    अवजानन्ति मां मूढा मानुषीं तनुमाश्रितम् ।
    परं भावमजानन्तो मम भूतमहेश्वरम् ॥९.११॥

    Moodh log manushya-shareer dhaaran kiye hue mere us param bhaav ko nahi jaante ki main sab praniyon ka mahaan Ishwar hoon, aur isliye mera anaadar karte hain.

12. 9.12

    मोघाशा मोघकर्माणो मोघज्ञाना विचेतसः ।
    राक्षसीमासुरीं चैव प्रकृतिं मोहिनीं श्रिताः ॥९.१२॥

    Aise vivekheen logon ki aashayein, karm aur gyan sab vyarth hote hain; woh moh mein daalne wale rakshasi aur aasuri swabhaav ka sahara lete hain.

13. 9.13

    महात्मानस्तु मां पार्थ दैवीं प्रकृतिमाश्रिताः ।
    भजन्त्यनन्यमनसो ज्ञात्वा भूतादिमव्ययम् ॥९.१३॥

    Par he Parth! Daivi swabhaav wale mahatma mujhe sab praniyon ka aadi aur avinashi jaankar ananya mann se mujhe bhajte hain.

14. 9.14

    सततं कीर्तयन्तो मां यतन्तश्च दृढव्रताः ।
    नमस्यन्तश्च मां भक्त्या नित्ययुक्ता उपासते ॥९.१४॥

    Woh dridh vrat wale bhakt sada mera kirtan karte hue, prayatn karte hue aur bhakti se mujhe pranaam karte hue, lagaataar mujhmein lage rehkar meri upasana karte hain.

15. 9.15

    ज्ञानयज्ञेन चाप्यन्ये यजन्तो मामुपासते ।
    एकत्वेन पृथक्त्वेन बहुधा विश्वतोमुखम् ॥९.१५॥

    Doosre log gyan-yagya se meri pooja karte hain — koi mujhe ek (abhed) roop mein, koi alag roop mein, aur koi anek roopon mein sab taraf mukh wale virat roop mein.

16. 9.16

    अहं क्रतुरहं यज्ञः स्वधाऽहमहमौषधम् ।
    मंत्रोऽहमहमेवाज्यमहमग्निरहं हुतम् ॥९.१६॥

    Main kratu (vaidik anushthan) hoon, main yagya hoon, main pitron ko diya jaane wala ann (swadha) hoon, main aushadhi hoon, main mantra hoon, main ghee hoon, main agni hoon aur main hi aahuti hoon.

17. 9.17

    पिताऽहमस्य जगतो माता धाता पितामहः ।
    वेद्यं पवित्रमोंकार ऋक् साम यजुरेव च ॥९.१७॥

    Main is jagat ka pita, mata, dhaaran karne wala aur pitamah hoon. Jaanne yogya, pavitra Omkar aur Rigved, Samved aur Yajurved bhi main hi hoon.

18. 9.18

    गतिर्भर्ता प्रभुः साक्षी निवासः शरणं सुहृत् ।
    प्रभवः प्रलयः स्थानं निधानं बीजमव्ययम् ॥९.१८॥

    Main hi lakshya, paalanhaar, swami, sakshi, niwas, sharan aur sachcha mitra hoon; utpatti, pralay, aadhaar, bhandaar aur avinashi beej bhi main hoon.

19. 9.19

    तपाम्यहमहं वर्षं निगृह्णाम्युत्सृजामि च ।
    अमृतं चैव मृत्युश्च सदसच्चाहमर्जुन ॥९.१९॥

    He Arjun! Main hi Surya bankar tapta hoon, baarish ko rokta aur barsata hoon. Amrit aur mrityu, sat aur asat bhi main hi hoon.

20. 9.20

    त्रैविद्या मां सोमपाः पूतपापा यज्ञैरिष्ट्वा स्वर्गतिं प्रार्थयन्ते ।
    ते पुण्यमासाद्य सुरेन्द्रलोक मश्नन्ति दिव्यान्दिवि देवभोगान् ॥९.२०॥

    Teeno Vedon ke karmkand ko karne wale, somras peekar paapon se shuddh hue log yagyon se meri pooja karke swarg jaane ki prarthana karte hain. Woh punya ke phal se Indralok paakar swarg mein devtaon ke divya bhog bhogte hain.

21. 9.21

    ते तं भुक्त्वा स्वर्गलोकं विशालं क्षीणे पुण्ये मर्त्यलोकं विशन्ति ।
    एवं त्रयीधर्ममनुप्रपन्ना गतागतं कामकामा लभन्ते ॥९.२१॥

    Woh us vishal swarglok ko bhogkar, punya khatam hone par phir mrityulok mein aa jaate hain. Is tarah Vedon ke sakaam karmkand ka sahara lene wale bhogon ki kaamna karne wale log baar-baar aate-jaate rehte hain.

22. 9.22

    अनन्याश्चिन्तयन्तो मां ये जनाः पर्युपासते ।
    तेषां नित्याभियुक्तानां योगक्षेमं वहाम्यहम् ॥९.२२॥

    Jo log ananya bhaav se mera chintan karte hue meri upasana karte hain, un sada mujhmein lage bhakton ke yog (jo nahi hai use dena) aur kshem (jo hai uski raksha) ka bhaar main khud uthata hoon.

23. 9.23

    येऽप्यन्यदेवता भक्ता यजन्ते श्रद्धयाऽन्विताः ।
    तेऽपि मामेव कौन्तेय यजन्त्यविधिपूर्वकम् ॥९.२३॥

    He Kaunteya! Jo bhakt shraddha se doosre devtaon ko poojte hain, woh bhi asal mein mujhe hi poojte hain, par shastra ki sahi vidhi ke bina.

24. 9.24

    अहं हि सर्वयज्ञानां भोक्ता च प्रभुरेव च ।
    न तु मामभिजानन्ति तत्त्वेनातश्च्यवन्ति ते ॥९.२४॥

    Kyonki sab yagyon ka bhokta aur swami main hi hoon. Par woh mujhe tattva se nahi jaante, isliye gir jaate hain (punarjanm paate hain).

25. 9.25

    यान्ति देवव्रता देवान् पितृन्यान्ति पितृव्रताः ।
    भूतानि यान्ति भूतेज्या यान्ति मद्याजिनोऽपि माम् ॥९.२५॥

    Devtaon ko poojne wale devtaon ko paate hain, pitron ko poojne wale pitron ko, bhooton ko poojne wale bhooton ko, aur meri pooja karne wale mujhe hi paate hain.

26. 9.26

    पत्रं पुष्पं फलं तोयं यो मे भक्त्या प्रयच्छति ।
    तदहं भक्त्युपहृतमश्नामि प्रयतात्मनः ॥९.२६॥

    Jo mujhe prem se ek patta, phool, phal ya jal arpit karta hai, us shuddh mann wale bhakt ki prem se di hui woh bhent main sweekar karta hoon.

27. 9.27

    यत्करोषि यदश्नासि यज्जुहोषि ददासि यत् ।
    यत्तपस्यसि कौन्तेय तत्कुरुष्व मदर्पणम् ॥९.२७॥

    He Kaunteya! Tum jo kuch karte ho, jo khaate ho, jo havan karte ho, jo daan dete ho aur jo tap karte ho — woh sab mujhe arpit kar do.

28. 9.28

    शुभाशुभफलैरेवं मोक्ष्यसे कर्मबन्धनैः ।
    संन्यासयोगयुक्तात्मा विमुक्तो मामुपैष्यसि ॥९.२८॥

    Is tarah tum shubh aur ashubh phal dene wale karm-bandhanon se chhoot jaoge, aur sannyas-yog se yukt mann wale hokar mukt hokar mujhe praapt hoge.

29. 9.29

    समोऽहं सर्वभूतेषु न मे द्वेष्योऽस्ति न प्रियः ।
    ये भजन्ति तु मां भक्त्या मयि ते तेषु चाप्यहम् ॥९.२९॥

    Main sab praniyon mein samaan hoon; na koi mera dweshi hai, na vishesh priya. Par jo bhakti se mujhe bhajte hain, woh mujhmein hain aur main bhi unmein hoon.

30. 9.30

    अपि चेत्सुदुराचारो भजते मामनन्यभाक् ।
    साधुरेव स मन्तव्यः सम्यग्व्यवसितो हि सः ॥९.३०॥

    Agar koi bahut bure aacharan wala vyakti bhi ananya bhaav se mujhe bhajta hai, to use saadhu hi maanna chahiye, kyonki usne sahi nishchay kar liya hai.

31. 9.31

    क्षिप्रं भवति धर्मात्मा शश्वच्छान्तिं निगच्छति ।
    कौन्तेय प्रतिजानीहि न मे भक्तः प्रणश्यति ॥९.३१॥

    Woh jaldi hi dharmatma ban jaata hai aur sada rehne wali shanti paata hai. He Kaunteya! Nishchay jaano ki mera bhakt kabhi nasht nahi hota.

32. 9.32

    मां हि पार्थ व्यपाश्रित्य येऽपि स्युः पापयोनयः ।
    स्त्रियो वैश्यास्तथा शूद्रास्तेऽपि यान्ति परां गतिम् ॥९.३२॥

    He Parth! Jo paap-yoni wale maane jaate hain, aur striyan, vaishya aur shoodra bhi — meri sharan lekar woh sabhi param gati ko praapt hote hain.

33. 9.33

    किं पुनर्ब्राह्मणाः पुण्या भक्ता राजर्षयस्तथा ।
    अनित्यमसुखं लोकमिमं प्राप्य भजस्व माम् ॥९.३३॥

    Phir punyatma brahmanon aur bhakt rajarshiyon ki to baat hi kya! Isliye is asthayi aur dukhbhare sansaar mein aakar mujhe bhajo.

34. 9.34

    मन्मना भव मद्भक्तो मद्याजी मां नमस्कुरु ।
    मामेवैष्यसि युक्त्वैवमात्मानं मत्परायणः ॥९.३४॥

    Mujhmein mann lagao, mere bhakt bano, meri pooja karo, mujhe namaskar karo. Is tarah apne ko mujhmein lagakar, mujhe hi param lakshya maankar tum mujhe hi praapt hoge.